SMART là hệ thống tự giám sát sức khỏe có sẵn trong ổ cứng và SSD, ghi lại các chỉ số như sector chờ thay thế, nhiệt độ, giờ hoạt động. Khi báo lỗi hoặc cảnh báo, việc đầu tiên là sao lưu dữ liệu ngay, rồi mới tìm hiểu nguyên nhân và thay ổ nếu cần.
Khi BIOS hay phần mềm báo SMART lỗi
Một ngày máy hiện thông báo SMART status bad, hoặc phần mềm kiểm tra ổ đổi sang màu vàng hay đỏ. Đây là ổ đang tự cảnh báo rằng một số chỉ số đã vượt ngưỡng an toàn. Dữ liệu trong ổ có thể vẫn đọc được lúc đó, nhưng rủi ro mất dữ liệu đã tăng lên đáng kể.
SMART viết tắt Self-Monitoring, Analysis and Reporting Technology. Nó không sửa được lỗi, chỉ báo cáo. Cũng có ổ hỏng đột ngột mà SMART không cảnh báo trước, nên SMART tốt không có nghĩa là an toàn tuyệt đối.
Các chỉ số đáng chú ý
Mỗi hãng có thể đặt tên và thang đo hơi khác nhau, nhưng những chỉ số sau thường quan trọng.
| Thuộc tính | Ý nghĩa | Khi nào đáng lo |
|---|---|---|
| Reallocated Sectors Count | Số sector hỏng đã được chuyển sang vùng dự phòng | Khi giá trị khác 0 và tăng dần |
| Current Pending Sector Count | Sector nghi hỏng đang chờ xử lý | Khi khác 0 kéo dài |
| Offline Uncorrectable | Sector không đọc được và không sửa được | Khi khác 0 |
| UDMA CRC Error Count | Lỗi truyền dữ liệu qua cáp | Thường do cáp hoặc cổng, thử đổi cáp |
| Power-On Hours | Tổng giờ ổ đã hoạt động | Tham khảo tuổi ổ |
| Temperature | Nhiệt độ ổ | Khi liên tục quá cao |
Với SSD và NVMe thì đọc gì
SSD và ổ NVMe có chỉ số riêng, thường gặp:
- Percentage Used hoặc Media Wearout: mức hao mòn so với tuổi thọ thiết kế của ổ.
- Available Spare: phần dung lượng dự phòng còn lại; thấp là dấu hiệu đáng lo.
- Media and Data Integrity Errors: số lỗi toàn vẹn dữ liệu, mong muốn bằng 0.
- Critical Warning: cờ cảnh báo nghiêm trọng của ổ.
Cách xem chỉ số SMART
- Dùng phần mềm đọc SMART phổ biến như CrystalDiskInfo, hoặc công cụ dòng lệnh smartctl của dự án smartmontools.
- Chọn đúng ổ cần kiểm tra và xem trạng thái tổng thể cùng các thuộc tính.
- Chú ý giá trị thô (raw) của các chỉ số về sector, vì chúng cho thấy số lượng thật.
- Chụp lại bảng chỉ số và so sánh theo thời gian; xu hướng tăng quan trọng hơn con số tĩnh.
Cách đọc chỉ số của ổ có thể khác theo hãng, nên khi chỉ số lạ hãy tra tài liệu của chính hãng ổ cứng.
Cần phân biệt giá trị chuẩn hóa và giá trị thô: giá trị chuẩn hóa giảm dần về phía ngưỡng, còn giá trị thô thường là số đếm thực tế. Với các chỉ số về sector, giá trị thô khác 0 mới là điều đáng chú ý, vì giá trị chuẩn hóa có thể vẫn còn cao dù ổ đã bắt đầu có lỗi.
Việc cần làm ngay khi có cảnh báo
Ưu tiên số một là sao lưu dữ liệu quan trọng sang ổ khác trước khi làm bất cứ thao tác nào khác. Không chạy các công cụ quét sửa lỗi liên tục lên ổ đang yếu, vì quá trình đọc dày đặc có thể làm ổ hỏng nặng hơn. Sau khi sao lưu, hãy chuẩn bị ổ thay thế. Nếu dữ liệu quan trọng mà ổ đã không đọc được, đừng cố thử nhiều lần; hãy nhờ đơn vị sửa máy tính hoặc chuyên gia dữ liệu đánh giá để tránh mất vĩnh viễn.
Thiết lập sao lưu định kỳ theo nguyên tắc 3-2-1 ngay từ bây giờ, đừng chờ ổ báo lỗi; SMART đôi khi không kịp cảnh báo trước khi ổ hỏng đột ngột.
Cần kiểm tra, thay hoặc nâng cấp linh kiện? Kỹ thuật viên PCTech hỗ trợ tại TP.HCM.
Câu hỏi thường gặp
Ổ cứng báo SMART lỗi còn dùng được bao lâu?
Không có câu trả lời chính xác. Có ổ chạy tiếp được một thời gian, có ổ hỏng nhanh. Vì vậy hãy sao lưu ngay và xem ổ là thiết bị không còn đáng tin cho dữ liệu quan trọng.
SMART báo tốt thì ổ có chắc chắn khỏe không?
Không chắc chắn. SMART giúp phát hiện nhiều dấu hiệu xuống cấp nhưng không dự đoán được mọi hỏng hóc, nhất là lỗi điện tử hay va đập. Sao lưu vẫn là biện pháp an toàn nhất.
UDMA CRC Error tăng là ổ hỏng phải không?
Không nhất thiết. Chỉ số này thường liên quan lỗi truyền dữ liệu qua cáp hoặc cổng. Hãy thử đổi cáp SATA hoặc đổi cổng; nếu chỉ số ngừng tăng thì nguyên nhân là cáp.
Có sửa được ổ cứng báo SMART lỗi không?
Chỉ làm chậm hoặc che lỗi tạm thời bằng công cụ, không sửa được phần cứng xuống cấp. Tốt nhất là sao lưu, thay ổ mới và dùng ổ cũ cho việc không quan trọng nếu còn dùng được.
Bài viết liên quan
- Bad sector là gì? Cách nhận biết và xử lý
- Ổ cứng SSD là gì? Ưu nhược điểm so với HDD
- TBW của SSD là gì? Cách đọc độ bền ổ cứng
- Ổ cứng HDD là gì? Khi nào vẫn nên dùng
- Ổ cứng NVMe là gì? Khác SATA SSD ở đâu
