Khi mất dữ liệu, đừng ghi thêm gì lên ổ đó, đừng format, đừng chạy công cụ sửa lỗi khi chưa sao lưu, đừng thử đi thử lại ổ có tiếng kêu và đừng mở ổ cứng. Hãy tắt thiết bị, rút ổ và xác định nguyên nhân trước khi quyết định cách xử lý.
Vì sao lúc đầu quan trọng nhất
Phần lớn các ca mất dữ liệu có thể cứu được nếu thiết bị chưa bị tác động thêm. Điều khiến kết quả xấu đi lại thường không phải lỗi gốc, mà là những thứ người dùng làm trong cơn hoảng: cài phần mềm, thử cắm sang nhiều máy, format thử, để ổ quay đi quay lại nhiều lần.
Mười điều không nên làm
- Không ghi dữ liệu mới lên ổ vừa mất file, kể cả copy một file nhỏ. Nó có thể ghi đè đúng vùng cần cứu.
- Không cài phần mềm khôi phục lên chính ổ đó. Hãy cài sang ổ khác hoặc chạy từ USB.
- Không format dù hệ thống đề nghị. Format là bước tạo cấu trúc mới, làm công việc phục hồi khó hơn.
- Không chạy CHKDSK hoặc công cụ sửa lỗi trên ổ có dữ liệu quan trọng chưa sao lưu, vì công cụ này có thể thay đổi cấu trúc hệ thống tập tin.
- Không cố bật ổ nhiều lần khi nghe tiếng lách cách hoặc ổ không quay.
- Không tháo mở ổ cứng cơ ngoài môi trường sạch.
- Không cho ổ vào tủ lạnh, tủ đông hay đập, gõ vào ổ theo mẹo truyền miệng; ngưng tụ hơi nước có thể làm hỏng thêm.
- Không cắm ổ vào nhiều máy để thử, vì mỗi lần gắn Windows có thể tự động ghi lên ổ.
- Không tải phần mềm lạ hứa hẹn cứu mọi thứ, vì có thể kèm mã độc hoặc làm hỏng dữ liệu.
- Không tự thay bo mạch từ ổ khác nhìn giống nhau, vì mỗi ổ có thông số riêng được lưu trên bo.
Việc nên làm thay vào đó
Quy trình ngắn gọn dành cho người không chuyên:
- Tắt máy đúng cách, hoặc rút nguồn nếu máy đang kêu bất thường.
- Tháo ổ ra, để nơi khô thoáng, tránh va đập.
- Ghi lại thời điểm, triệu chứng, thao tác trước đó.
- Xác định đây là xóa nhầm, format, hay hỏng phần cứng, để chọn cách xử lý phù hợp.
- Dùng bản sao lưu nếu có; nếu không, nhờ người có kinh nghiệm tạo ảnh ổ rồi làm việc trên bản sao.
Trường hợp đặc biệt: SSD, điện thoại và mã độc
SSD có lệnh TRIM, hệ điều hành báo cho SSD biết khối nào đã xóa để dọn trước, nên file xóa trên SSD khó lấy lại hơn trên ổ cơ, càng để lâu càng khó. Điện thoại thường mã hóa dữ liệu nên việc truy xuất phụ thuộc vào khóa của máy. Ransomware mã hóa file, đừng trả tiền ngay hoặc xóa file mã hóa, hãy ngắt mạng và giữ nguyên hiện trạng.
Khi nào gọi chuyên gia
Nếu dữ liệu có giá trị công việc hoặc kỷ niệm không thể tạo lại, hãy tìm đơn vị cứu dữ liệu ngay sau khi dừng thiết bị. Càng ít thao tác tác động, càng có nhiều khả năng lấy lại trọn vẹn, và việc chẩn đoán ban đầu thường nhanh hơn khi bạn kể rõ những gì đã làm.
Hãy coi ổ đang lỗi như hiện trường: nhìn, ghi chép, nhưng không đụng tay vào. Cái gì cũng có thể làm sau, nhưng không thể hoàn tác một lần ghi đè.
Đang mất dữ liệu quan trọng? Kỹ thuật viên PCTech hỗ trợ tại TP.HCM.
Câu hỏi thường gặp
Có nên chạy CHKDSK khi ổ báo lỗi không?
Nếu dữ liệu quan trọng và chưa sao lưu thì không nên. CHKDSK có thể sửa cấu trúc bằng cách thay đổi hoặc xóa bản ghi lỗi, làm khó cứu hơn. Hãy tạo bản sao ổ trước rồi mới sửa trên bản sao.
Tại sao không nên format dù Windows yêu cầu?
Hộp thoại yêu cầu format xuất hiện khi hệ thống tập tin không đọc được. Format tạo cấu trúc mới, có thể ghi đè phần quan trọng. Dữ liệu có thể vẫn lấy lại, nhưng chắc chắn khó và rủi ro hơn.
Ổ cứng ngoài rơi xuống đất, thử cắm lại được không?
Không nên thử nhiều lần. Nếu ổ có tiếng kêu lạ hoặc không quay, đầu đọc có thể đã hỏng và mỗi lần cấp điện làm trầy thêm bề mặt đĩa. Hãy ngừng và đưa cho đơn vị chuyên môn đánh giá.
Thùng rác trống rồi còn lấy lại được không?
Có thể, nếu ổ cứng chưa ghi đè và bạn dùng phần mềm khôi phục đúng cách, lưu kết quả sang ổ khác. Với SSD, khả năng thấp hơn do TRIM. Càng ít sử dụng máy sau khi xóa, càng tốt.
Bài viết liên quan
- Cứu dữ liệu là gì? Khi nào cần dùng dịch vụ
- Xóa nhầm file có khôi phục được không
- Ổ cứng kêu tách tách: nguyên nhân và xử lý
- Format ổ cứng rồi có lấy lại dữ liệu được không
- SSD hỏng có cứu được dữ liệu không
