SSD (Solid State Drive) là ổ lưu trữ dùng chip nhớ flash NAND và một bộ điều khiển, không có đĩa quay hay đầu đọc cơ học như HDD. Nhờ vậy SSD truy cập dữ liệu gần như tức thì, chạy êm, ít sốc vỡ, nhưng giá trên mỗi GB thường cao hơn HDD.
Mở máy lên mất cả phút: vì sao đổi sang SSD lại khác hẳn
Nhiều chiếc máy cũ chậm không phải vì CPU yếu mà vì ổ HDD phải xoay đĩa và dịch đầu đọc tới đúng vị trí mỗi lần Windows cần một tệp nhỏ. Việc đó tốn vài mili giây cho mỗi lần truy cập, và khi hệ điều hành đọc hàng nghìn tệp nhỏ lúc khởi động thì thời gian cộng dồn rất lớn.
SSD không có phần chuyển động nên thời gian truy cập thấp hơn nhiều bậc. Đây là lý do thay HDD bằng SSD thường là nâng cấp đáng cảm nhận nhất cho một máy văn phòng cũ.
| Tiêu chí | SSD | HDD |
|---|---|---|
| Cấu tạo | Chip NAND flash + bộ điều khiển | Đĩa từ quay + đầu đọc cơ học |
| Độ trễ truy cập | Rất thấp | Cao hơn nhiều vì phải quay và dịch đầu đọc |
| Tiếng ồn, nhiệt, điện năng | Êm, ít nóng, tiết kiệm điện | Có tiếng quay, tiếng đầu đọc, tốn điện hơn |
| Chịu va đập | Tốt hơn do không có bộ phận chuyển động | Dễ hỏng nếu rung hoặc rơi khi đang chạy |
| Dung lượng/giá | Dung lượng lớn thì đắt hơn | Rẻ hơn trên mỗi GB, có loại dung lượng rất lớn |
Bên trong một chiếc SSD
Một SSD gồm ba phần chính: các chip NAND flash chứa dữ liệu, bộ điều khiển (controller) phân phối việc đọc ghi và sửa lỗi, và thường có thêm bộ nhớ đệm DRAM để lưu bảng ánh xạ vị trí dữ liệu. Một số mẫu rẻ bỏ DRAM và dùng một phần RAM hệ thống thay thế.
NAND được chia theo số bit lưu trong mỗi ô nhớ:
- SLC: 1 bit mỗi ô, bền và nhanh nhưng hiếm trong ổ phổ thông.
- MLC: 2 bit mỗi ô, ít gặp hiện nay.
- TLC: 3 bit mỗi ô, phổ biến nhất ở ổ tiêu dùng.
- QLC: 4 bit mỗi ô, dung lượng cao, giá mềm hơn nhưng tốc độ ghi liên tục và độ bền thường thấp hơn.
Ưu điểm có thể cảm nhận ngay
- Windows khởi động, mở phần mềm và tải tệp nhanh hơn rõ rệt so với HDD.
- Chạy êm, ít tỏa nhiệt, hợp với laptop vì tiết kiệm pin và chịu rung lắc tốt hơn.
- Không bị phân mảnh theo kiểu HDD, nên không cần chống phân mảnh; Windows tự gửi lệnh TRIM để SSD dọn các khối không dùng.
Nhược điểm và những hiểu lầm hay gặp
SSD không bất tử. Mỗi ô NAND chịu được số lần ghi xóa hữu hạn, nhà sản xuất thể hiện qua chỉ số TBW. Với nhu cầu văn phòng, mức này thường dùng nhiều năm mới chạm tới, nhưng máy ghi dữ liệu liên tục như giám sát camera hay máy chủ cơ sở dữ liệu cần tính toán kỹ.
- Giá trên mỗi GB vẫn cao hơn HDD, nhất là khi cần dung lượng lớn.
- Khi SSD hỏng, nhiều trường hợp ổ biến mất khỏi hệ thống đột ngột thay vì báo hiệu bằng tiếng kêu như HDD, nên sao lưu định kỳ là bắt buộc.
- Ổ để lâu không cấp điện có thể mất dữ liệu theo thời gian, nên không nên coi SSD là chỗ cất kho dài hạn.
- Cắm SSD vào cổng SATA vẫn bị giới hạn bởi băng thông SATA, chỉ loại NVMe mới vượt qua mốc đó.
Chọn SSD hay HDD cho máy của bạn
Cách làm thực dụng nhất là dùng SSD làm ổ hệ điều hành và phần mềm, còn dữ liệu lớn ít truy cập như phim, ảnh gốc, bản sao lưu thì để HDD. Máy chỉ có một khay ổ, hãy ưu tiên SSD dung lượng đủ rộng cho Windows, ứng dụng và dữ liệu đang làm việc.
Nếu máy đã dùng SSD mà vẫn chậm, nguyên nhân có thể ở RAM thiếu, ổ gần đầy hoặc phần mềm chạy nền, không phải lúc nào cũng nằm ở ổ cứng.
Khi nào nên nhờ kỹ thuật viên
Cài lại Windows và chép dữ liệu sang SSD mới là việc người dùng có kinh nghiệm tự làm được. Nếu ổ không còn nhận trong BIOS, máy báo lỗi đọc ghi liên tục hoặc bạn không rõ khe cắm nào hợp với ổ, hãy ngừng ghi thêm dữ liệu và nhờ dịch vụ sửa máy tính kiểm tra để tránh làm mất dữ liệu cần giữ.
Trước khi thay ổ, hãy sao lưu dữ liệu sang nơi thứ hai. Nên chép dữ liệu cũ khi ổ còn nhận bình thường, vì ổ có dấu hiệu lỗi càng chạy lâu càng khó đọc.
Cần kiểm tra, thay hoặc nâng cấp linh kiện? Kỹ thuật viên PCTech hỗ trợ tại TP.HCM.
Câu hỏi thường gặp
SSD có cần chống phân mảnh không?
Không. Chống phân mảnh kiểu HDD vô ích với SSD và làm tốn lượt ghi. Windows tự nhận diện SSD và chạy tối ưu hóa bằng lệnh TRIM theo lịch, bạn chỉ cần để tính năng này bật.
SSD bền được bao lâu?
Không có con số chung cho mọi ổ. Độ bền tùy loại NAND và được nhà sản xuất công bố bằng TBW cùng thời hạn bảo hành. Dùng văn phòng thông thường hiếm khi chạm giới hạn đó trong thời gian sử dụng máy.
Có nên dùng SSD để lưu dữ liệu lâu dài không?
Dùng được cho dữ liệu đang làm việc, nhưng không nên coi là kho lưu trữ duy nhất. Hãy luôn giữ thêm một bản sao ở ổ khác hoặc dịch vụ lưu trữ, vì ổ nào cũng có thể hỏng bất ngờ.
Máy cũ dùng SATA có gắn SSD được không?
Được, nếu máy có cổng SATA, thường là đủ để thấy khác biệt lớn so với HDD. Chỉ cần chọn đúng kích thước 2.5 inch và dùng khay hoặc giá đỡ phù hợp khi gắn vào vị trí ổ 3.5 inch.
Bài viết liên quan
- Ổ cứng HDD là gì? Khi nào vẫn nên dùng
- Ổ cứng NVMe là gì? Khác SATA SSD ở đâu
- TBW của SSD là gì? Cách đọc độ bền ổ cứng
- SSD DRAM-less là gì? Có nên mua không
- SATA là gì? SATA 1, 2, 3 khác nhau ra sao
