Khi RAID hoặc NAS lỗi, đừng rebuild lại, đừng khởi tạo lại mảng, đừng đảo thứ tự ổ. Tắt thiết bị, ghi lại số khay và cấu hình, rồi tạo ảnh từng ổ để dựng lại mảng trên bản sao. Thao tác sai làm dữ liệu rải qua nhiều ổ bị ghi đè không đảo ngược.
Vì sao RAID và NAS khó hơn một ổ đơn
Trong mảng RAID, một file không nằm trọn trong một ổ. Nó được cắt thành các khối nhỏ (stripe) rải xen kẽ qua nhiều ổ, kèm dữ liệu chẵn lẻ nếu là RAID 5 hay 6. Muốn đọc lại file, phải biết thứ tự ổ, kích thước khối, kiểu bố trí chẵn lẻ và điểm bắt đầu của mảng. NAS thêm một lớp nữa: hệ thống tập tin riêng của hãng, đôi khi mã hóa và có phân vùng hệ điều hành trên chính các ổ dữ liệu.
Các tình huống thường gặp
- Một ổ hỏng, mảng chạy suy giảm: mảng chịu lỗi vẫn truy cập được, đây là lúc sao lưu ngay chứ chưa vội thay ổ.
- Hai ổ hỏng hoặc ổ thứ hai hỏng khi đang rebuild: mảng sập, volume biến mất.
- Bộ điều khiển hỏng hoặc mất cấu hình: ổ còn nguyên nhưng không biết ghép lại thế nào.
- NAS không khởi động: hỏng nguồn, bo mạch hoặc phân vùng hệ điều hành, trong khi dữ liệu có thể còn.
- Xóa nhầm volume, reset NAS hoặc tạo lại mảng: cấu trúc cũ bị ghi đè một phần.
- Mã độc mã hóa: cần xử lý theo hướng ransomware, không phải lỗi mảng.
Việc cần làm ngay
- Tắt thiết bị đúng cách; nếu đã có tiếng ổ lạ, rút điện ngay.
- Dán nhãn từng ổ theo số khay hiện tại và chụp ảnh. Thứ tự ổ rất quan trọng.
- Ghi lại loại RAID, số ổ, hãng và model NAS, hệ điều hành NAS, bạn đã thao tác gì trước khi lỗi.
- Giữ nguyên cả các ổ còn tốt; đừng chỉ gửi ổ báo hỏng, vì cần đủ ổ để dựng lại mảng.
- Nếu NAS có mã hóa, giữ khóa hoặc mật khẩu để dùng khi khôi phục.
Những thao tác nên tránh
Có những bước tưởng như hợp lý nhưng lại phá cấu trúc:
- Bấm Rebuild, Repair hoặc Resync trên mảng đã nghi ngờ nhiều ổ.
- Tạo lại mảng (Create) với cùng ổ, vì tham số khác nhau có thể ghi đè siêu dữ liệu.
- Đảo vị trí các ổ giữa khay hoặc cắm sang máy khác rồi để hệ thống tự chạy.
- Thay ổ mới và bắt buộc hệ thống đồng bộ khi ổ còn lại đang yếu.
- Dùng phần mềm khôi phục lên chính ổ trong mảng.
Quy trình khôi phục tại nơi chuyên nghiệp
Cách an toàn nhất là tạo ảnh từng ổ vật lý ra thiết bị khác, xử lý các ổ có lỗi cơ khí trước, rồi dùng công cụ dựng lại mảng ảo trên bản sao: dò thứ tự ổ, kích thước stripe, bố trí chẵn lẻ, sau đó mở hệ thống tập tin và kiểm tra file. Mảng gốc gần như không bị ghi thêm. Vì có nhiều ổ, chi phí và thời gian thường cao hơn một ổ đơn, và việc báo kết quả cần dựa trên chẩn đoán cụ thể.
Phòng ngừa và khi nào nhờ chuyên gia
RAID và NAS giúp hệ thống chạy tiếp khi một ổ hỏng, nhưng vẫn cần bản sao lưu độc lập theo quy tắc 3-2-1, thay ổ khi có cảnh báo S.M.A.R.T. và có UPS. Khi mảng đã sập hoặc dữ liệu nghiệp vụ không thể mất, hãy dừng thao tác và liên hệ đơn vị cứu dữ liệu có kinh nghiệm với RAID, kèm ghi chú đã làm ở trên.
Chụp ảnh thứ tự khay ổ và ghi lại cấu hình RAID ngay khi thiết lập mảng. Lúc mảng hỏng, hai thông tin này tiết kiệm nhiều thời gian và tránh sai sót nhất.
Đang mất dữ liệu quan trọng? Kỹ thuật viên PCTech hỗ trợ tại TP.HCM.
Câu hỏi thường gặp
NAS báo ổ hỏng, tôi có nên thay ổ ngay không?
Nếu mảng còn chạy suy giảm, hãy sao lưu những dữ liệu quan trọng nhất trước, rồi thay ổ đúng chủng loại để dựng lại. Quá trình rebuild đọc toàn bộ ổ còn lại, nên chỉ làm khi các ổ này còn tốt.
Có thể gắn ổ NAS vào máy tính thường để đọc không?
Đôi khi được, nhất là với mảng đơn giản dùng hệ thống tập tin phổ biến trên Linux. Nhưng với RAID nhiều ổ cần ghép lại đúng thứ tự, và tránh để máy tự khởi tạo hay ghi lên ổ. Nên làm trên bản sao.
Quên mật khẩu NAS thì dữ liệu mất không?
Không hẳn. Nếu chỉ quên mật khẩu quản trị, nhiều hãng cho đặt lại qua nút reset mà vẫn giữ dữ liệu, nhưng đọc kỹ tài liệu hãng trước. Nếu volume bị mã hóa mà mất khóa, dữ liệu gần như không đọc được.
Hai ổ RAID 1 đều hỏng có cứu được không?
Có thể, nếu mỗi ổ vẫn đọc được một phần. Chuyên gia tạo ảnh từng ổ rồi ghép các phần đọc được từ cả hai bản gương. Kết quả phụ thuộc vùng nào hỏng ở mỗi ổ và mức độ hỏng.
Bài viết liên quan
- RAID là gì? RAID 0, 1, 5, 10 khác nhau thế nào
- NAS là gì? Khi nào doanh nghiệp nên dùng
- Cứu dữ liệu là gì? Khi nào cần dùng dịch vụ
- Cách sao lưu dữ liệu 3-2-1
- Mất dữ liệu: những điều tuyệt đối không nên làm
