Chipset là chip trên mainboard điều phối kết nối giữa CPU với ổ lưu trữ, cổng USB và khe mở rộng. Cùng một socket, chipset H, B, Z của Intel khác nhau ở số cổng, số làn PCIe và khả năng ép xung. Z cho phép ép xung CPU dòng K, còn H610 là cấu hình cơ bản nhất.
Chipset làm gì trong máy
Ngày nay CPU đã tích hợp bộ điều khiển RAM và một số làn PCIe dành cho card đồ họa và ổ NVMe chính. Phần còn lại, như thêm cổng USB, SATA, làn PCIe phụ, mạng và âm thanh, do chipset đảm nhiệm. Chipset nối với CPU qua một đường truyền riêng, nên mọi thiết bị đi qua chipset cùng chia sẻ băng thông của đường đó.
Nên khi cắm nhiều ổ NVMe, card mở rộng và ổ ngoài USB tốc độ cao cùng lúc vào các cổng do chipset cấp, chúng có thể tranh nhau cùng một đường truyền về CPU. Với người dùng thông thường điều này ít lộ ra, nhưng với máy làm việc nặng nó là lý do nên chọn chipset cao hơn.
Vì vậy chipset không quyết định hiệu năng CPU, nhưng quyết định bạn gắn được bao nhiêu thiết bị và có mở khóa được các tính năng như ép xung hay không.
Cách đọc tên chipset Intel
Chữ cái chỉ phân khúc, số chỉ thế hệ. Ví dụ H610 và B660 thuộc dòng 600, Z790 thuộc dòng 700. Cả hai dòng này dùng socket LGA1700 và hỗ trợ các CPU Core thế hệ 12 trở lên, tuy một số bo cần cập nhật BIOS để nhận CPU mới hơn.
- H (như H610): phân khúc phổ thông, ít tính năng nhất.
- B (như B660, B760): tầm trung, cân bằng giữa tính năng và chi phí.
- Z (như Z690, Z790): cao cấp, mở khóa ép xung CPU dòng K, nhiều cổng và làn hơn.
So sánh H610, B660 và Z790
| Tiêu chí | H610 | B660 | Z790 |
|---|---|---|---|
| Phân khúc | Cơ bản | Tầm trung | Cao cấp |
| Ép xung CPU | Không | Không | Có, với CPU dòng K |
| Số cổng USB, làn PCIe từ chipset | Ít nhất | Trung bình | Nhiều nhất |
| Số khe RAM thường gặp | Hay chỉ 2 khe | Thường 4 khe | Thường 4 khe |
| Hợp với | Máy văn phòng, tối ưu chi phí | Máy làm việc, chơi game phổ thông | Máy cấu hình cao, cần nhiều cổng và ép xung |
Điều không do chipset quyết định
Loại RAM (DDR4 hay DDR5) phụ thuộc vào từng mainboard cụ thể, không phải chipset, nên cùng một chipset có bo DDR4 lẫn bo DDR5. Hai loại không dùng lẫn được trên cùng một bo. Tương tự, tính năng tản nhiệt, chất lượng VRM, số khe M.2 và chất lượng cổng mạng khác nhau tùy mẫu của từng hãng.
Bên phía AMD, các nền tảng AM5 cũng chia theo tầng tương tự, ví dụ A620, B650 và X670; xem thông tin của hãng để biết chi tiết từng chipset.
Chọn chipset theo nhu cầu và khi nào cần hỗ trợ
- Máy văn phòng, học tập: H610 hoặc B660 là đủ, miễn đủ cổng cần dùng.
- Cần nhiều ổ M.2, USB tốc độ cao hay card mở rộng: chọn B hoặc Z.
- Muốn ép xung CPU: bắt buộc Z cùng CPU hậu tố K.
- Máy làm nhiều việc nặng nhưng không ép xung: B thường đủ, chỉ nên lên Z khi thật sự cần thêm cổng và làn.
Khi mua bo mới cho CPU đời sau, hãy kiểm tra danh sách CPU hỗ trợ và phiên bản BIOS tối thiểu. Nếu máy không lên hình sau khi lắp CPU mới, nguyên nhân có thể là BIOS quá cũ, và bạn nên nhờ dịch vụ sửa máy tính cập nhật BIOS thay vì thử nhiều lần.
Chọn mainboard theo số cổng và khe bạn thật sự dùng. Chi tiết như số khe M.2, USB phía trước và số khe RAM thường quan trọng hơn tên chipset.
Cần kiểm tra, thay hoặc nâng cấp linh kiện? Kỹ thuật viên PCTech hỗ trợ tại TP.HCM.
Câu hỏi thường gặp
Chipset có ảnh hưởng đến hiệu năng chơi game không?
Rất ít. Hiệu năng chơi game chủ yếu do CPU và card đồ họa quyết định. Chipset ảnh hưởng đến số cổng, khe mở rộng và ép xung, không phải sức mạnh xử lý trực tiếp.
Có cần chipset Z để dùng CPU Core i7 không?
Không. CPU i7 chạy bình thường trên chipset H hoặc B. Chipset Z chỉ cần khi bạn muốn ép xung CPU dòng K, hoặc cần nhiều làn và cổng mở rộng.
Có thể nâng cấp chipset không?
Không. Chipset được hàn cố định trên mainboard nên không thay hay nâng cấp riêng được. Muốn đổi chipset phải đổi cả mainboard, vì vậy cần chọn kỹ ngay từ lúc mua.
Chipset cũ có hỗ trợ CPU đời mới không?
Tùy từng cặp. Cùng socket thì nhiều bo có thể nhận CPU mới sau khi cập nhật BIOS, nhưng không phải mọi trường hợp. Hãy tra danh sách tương thích của hãng mainboard.
Bài viết liên quan
- Mainboard là gì? Chức năng và các thành phần chính
- Socket CPU là gì? LGA1700, AM4, AM5 khác nhau gì
- Form factor mainboard là gì? ATX, mATX, ITX khác nhau thế nào
- BIOS và UEFI là gì? Khác nhau ở điểm nào
- PCIe là gì? PCIe 3.0, 4.0, 5.0 khác nhau gì
