USB 2.0 đạt 480 Mbps. USB 3.0 chạy 5 Gbps, về sau gọi là USB 3.1 Gen 1 rồi USB 3.2 Gen 1. USB 3.1 Gen 2 (nay là 3.2 Gen 2×1) đạt 10 Gbps, còn USB 3.2 Gen 2×2 đạt 20 Gbps. Tốc độ thực tế luôn thấp hơn mức danh định.
Vì sao tên gọi USB 3.x rối
USB-IF đã đổi cách gọi tên nhiều lần. Chuẩn USB 3.0 ra đời năm 2008 với tốc độ 5 Gbps. Khi USB 3.1 xuất hiện năm 2013 và thêm mức 10 Gbps, mức 5 Gbps cũ bị đổi tên thành USB 3.1 Gen 1, còn mức mới là USB 3.1 Gen 2. Đến USB 3.2 (2017), cách gọi đổi lần nữa và bộ đặc tả USB 3.2 gộp tất cả các bản 3.x trước đó. Vì vậy hộp sản phẩm cùng một tốc độ có thể ghi ba tên khác nhau tùy năm sản xuất. USB 3.2 còn bổ sung hoạt động hai làn: khi cả cổng, cáp và thiết bị đều hỗ trợ, hai làn 10 Gbps ghép lại thành 20 Gbps. Cách gọi này khiến người mua dễ nhầm, nên cần đọc thông số bằng con số Gbps hơn là bằng số phiên bản.
Bảng quy đổi tên và tốc độ
Dùng bảng này để đọc nhãn trên hộp, trong thông số mainboard hay laptop.
| Tên chuẩn (hiện hành) | Tên cũ | Tốc độ tối đa | Số làn |
|---|---|---|---|
| USB 2.0 (Hi-Speed) | USB 2.0 | 480 Mbps | Không áp dụng |
| USB 3.2 Gen 1 | USB 3.0, USB 3.1 Gen 1 | 5 Gbps | 1 làn |
| USB 3.2 Gen 2 | USB 3.1 Gen 2 | 10 Gbps | 1 làn |
| USB 3.2 Gen 2×2 | Không có | 20 Gbps | 2 làn (cần cổng và cáp USB-C) |
Cách đọc nhãn thương mại
Các nhãn thân thiện hơn của USB-IF dựa trực tiếp vào tốc độ, như SuperSpeed USB 5Gbps, SuperSpeed USB 10Gbps, SuperSpeed USB 20Gbps, và USB4 40Gbps. Khi mua ổ cứng di động hoặc hub, hãy tìm con số Gbps thay vì chỉ nhìn chữ 3.0 hay 3.1.
Về màu cổng: cổng xanh dương bên trong thường là USB 3.x tốc độ 5 Gbps, cổng màu xanh ngọc hoặc đỏ hay gặp ở mức 10 Gbps hoặc cổng cấp nguồn mạnh. Đây chỉ là quy ước của nhà sản xuất, không bắt buộc, nên vẫn phải xem thông số.
Tốc độ thực tế thấp hơn danh định
- Chi phí giao thức (overhead) làm thông lượng thực thấp hơn tốc độ đường truyền.
- Ổ đĩa hoặc thẻ nhớ thường là điểm nghẽn: SSD tốt vượt xa HDD, còn USB giá mềm có thể chạy chậm hơn nhiều so với giới hạn cổng.
- Cáp kém hoặc quá dài khiến cổng tự hạ xuống mức thấp hơn.
- Nhiều cổng dùng chung một bộ điều khiển, nên cắm nhiều ổ cùng lúc làm tốc độ chia nhỏ.
Tương thích ngược và cách chọn
Mọi thế hệ USB đều tương thích ngược, và kết nối sẽ chạy ở tốc độ của thành phần chậm nhất trong chuỗi cổng, cáp, thiết bị. Một ổ SSD ngoài 10 Gbps cắm vào cổng 5 Gbps vẫn chạy được nhưng chỉ bằng mức của cổng.
- Chuột, bàn phím, USB nhỏ: USB 2.0 đủ dùng.
- Ổ cứng, SSD di động, chép dữ liệu thường xuyên: ưu tiên cổng 5 Gbps trở lên, và 10 Gbps nếu ổ hỗ trợ.
- Dock, hub nhiều thiết bị: chọn đúng tốc độ tổng và nguồn cấp.
Để biết cổng trên máy đang chạy mức nào, xem thông số mainboard hay laptop; trong Windows, Device Manager sẽ hiển thị bộ điều khiển xHCI cho cổng USB 3.x. Nếu cổng USB 3.x chạy rất chậm hoặc ngắt kết nối liên tục, có thể là do driver hay phần cứng cổng, và nên nhờ kỹ thuật viên sửa máy tính kiểm tra.
Khi chép dữ liệu lớn sang ổ USB, hãy cắm trực tiếp vào cổng phía sau thùng máy với PC để bàn, thay vì cổng mặt trước hay hub chung. Cổng sau thường nối thẳng với mainboard, ổn định và ít suy hao hơn.
Máy không nhận cổng, màn hình hay cáp? Kỹ thuật viên PCTech hỗ trợ tại TP.HCM.
Câu hỏi thường gặp
USB 3.0 và USB 3.1 Gen 1 có phải cùng một tốc độ?
Có. Cả hai đều chạy ở 5 Gbps. USB-IF đổi tên USB 3.0 thành USB 3.1 Gen 1, rồi sau này thành USB 3.2 Gen 1. Tên khác nhau theo năm sản xuất nhưng mức tốc độ giống nhau.
Cổng USB màu xanh có luôn là USB 3.0 không?
Thường là USB 3.x với mức 5 Gbps nhưng không bắt buộc. Màu cổng chỉ là quy ước của nhà sản xuất. Muốn chắc, hãy xem thông số mainboard hoặc laptop, hoặc ký hiệu SS kèm số Gbps cạnh cổng.
Cắm ổ USB 3.0 vào cổng USB 2.0 có hỏng không?
Không hỏng. Thiết bị tương thích ngược và sẽ chạy ở tốc độ USB 2.0, nên chép dữ liệu sẽ chậm hơn nhiều. Thiết bị tốn điện nhiều có thể cần nguồn phụ hoặc cổng khác nếu bị thiếu điện.
USB 3.2 Gen 2×2 cần điều kiện gì để chạy 20 Gbps?
Cần cả cổng, cáp và thiết bị đều hỗ trợ Gen 2×2, dùng đầu USB-C. Nếu thiếu một thành phần, kết nối tự hạ xuống 10 Gbps hoặc 5 Gbps, tùy khả năng chung của chuỗi.
Bài viết liên quan
- USB-A, USB-B và USB-C khác nhau thế nào
- Cáp USB-C có khác nhau không? Cáp sạc và cáp dữ liệu
- Thunderbolt là gì? Khác USB-C ra sao
- Hub USB-C và dock laptop là gì
- Windows không nhận ổ cứng: nguyên nhân
