Phần mềm khôi phục dữ liệu quét ổ để tìm file đã xóa hoặc phân vùng bị lỗi. Cần cài từ ổ khác, quét chỉ đọc, xem trước file và lưu kết quả sang ổ khác. Nó không giúp khi ổ hỏng phần cứng, có tiếng kêu lạ hoặc dữ liệu đã bị ghi đè.
Phần mềm này làm được gì
Loại phần mềm này đọc trực tiếp các vùng của ổ để tìm dấu vết file. Có hai cách chính: dựa vào bản ghi của hệ thống tập tin (cho tên file và thư mục còn nguyên) và quét theo đặc điểm nhận dạng của từng định dạng như đầu file JPG hay DOCX, dùng khi bản ghi đã mất sau khi format hay hỏng phân vùng. Cách thứ hai tìm được nhiều file hơn nhưng thường mất tên và cấu trúc thư mục.
Khi nào dùng và khi nào không
- Hợp để dùng: xóa nhầm file, làm trống thùng rác, ổ hiện RAW, mất phân vùng, format nhanh, thẻ nhớ báo cần format, và ổ còn nhận, hoạt động bình thường.
- Không dùng: ổ kêu tách, rít, không quay, không nhận trong BIOS, nóng bất thường, SSD biến mất, mảng RAID đã sập, hoặc ổ bị mã hóa mà mất khóa.
Với ổ hỏng phần cứng, chạy quét kéo dài chỉ làm ổ yếu nhanh hỏng. Với SSD có TRIM, kết quả hạn chế do các khối đã bị dọn.
Quy trình dùng an toàn từng bước
- Ngừng sử dụng ổ cần khôi phục ngay lúc phát hiện mất file.
- Tải phần mềm từ trang chính thức của nhà phát triển, về một ổ khác hoặc máy khác. Không dùng bản crack.
- Chọn đúng ổ hoặc phân vùng cần quét; nếu có tùy chọn tạo ảnh ổ (disk image), tạo ảnh trước và quét trên ảnh.
- Chạy quét nhanh trước, nếu chưa thấy mới quét sâu, vì quét sâu mất nhiều giờ với ổ lớn.
- Dùng bản xem trước để kiểm tra file có mở được không, rồi mới chọn.
- Lưu kết quả sang ổ khác với ổ đang quét, có đủ dung lượng trống.
- Sau khi lấy được, kiểm tra lại file quan trọng và sao lưu ngay.
Cách đọc kết quả quét
Bạn thường thấy ba nhóm: file có tên và đường dẫn nguyên vẹn (độ tin cậy cao), file đã đánh dấu xóa còn một phần, và file được tìm theo định dạng với tên đặt tự động. File ảnh, văn bản nhỏ thường lấy lại tốt; file lớn như video, máy ảo, cơ sở dữ liệu dễ bị phân mảnh nên hay mở ra lỗi một phần. Bản xem trước hiển thị tốt là dấu hiệu khả quan, nhưng không đảm bảo file mở được hoàn chỉnh.
Cảnh giác khi chọn công cụ
- Phần mềm hứa "khôi phục 100%" là quảng cáo, không ai bảo đảm được.
- Công cụ lạ, bản crack hoặc bản đã chỉnh sửa có thể chứa mã độc, thậm chí mã hóa dữ liệu của bạn.
- Phần mềm chỉ cho dùng thử miễn phí thường cho xem trước, yêu cầu mua bản đầy đủ để lưu file; chuyện này bình thường, chỉ cần minh bạch.
- Kiểm tra phần mềm có thật sự chạy ở chế độ chỉ đọc trên ổ nguồn hay không.
Khi nào nên dừng và nhờ chuyên gia
Sau một lần quét mà kết quả không như mong đợi, đừng quét lại hàng chục lần với nhiều công cụ. Với dữ liệu quan trọng hoặc ổ có biểu hiện hư hỏng, hãy chuyển sang đơn vị cứu dữ liệu để họ tạo ảnh ổ một cách kiểm soát; mỗi lần bạn quét nặng đều gây tải cho ổ có thể đang yếu.
Hãy luôn cài phần mềm khôi phục và lưu kết quả ở ổ khác. Chỉ riêng việc này đã tránh được lỗi phổ biến nhất: ghi đè lên đúng dữ liệu cần cứu.
Đang mất dữ liệu quan trọng? Kỹ thuật viên PCTech hỗ trợ tại TP.HCM.
Câu hỏi thường gặp
Phần mềm khôi phục dữ liệu miễn phí có dùng được không?
Một số bản miễn phí khôi phục được lượng nhỏ hoặc chỉ cho xem trước. Hãy tải từ trang chính thức, tránh bản crack. Điều quan trọng không phải miễn phí hay trả phí mà là cách dùng: ổ nguồn chỉ đọc, kết quả lưu sang ổ khác.
Quét sâu mất bao lâu?
Phụ thuộc dung lượng, tốc độ ổ và tình trạng. Ổ vài trăm GB có thể mất vài giờ, ổ nhiều TB mất nhiều giờ đến cả ngày. Ổ có nhiều khối lỗi còn chậm hơn nên hãy cân nhắc trước khi để chạy.
Tại sao file khôi phục có tên lạ?
Khi bản ghi hệ thống tập tin đã mất, phần mềm chỉ nhận dạng file qua nội dung và đặt tên tự động như file0001.jpg. Tên gốc và thư mục chỉ lấy lại được khi các bản ghi còn nguyên, thường gặp ở xóa nhầm gần đây.
Có thể khôi phục dữ liệu từ ổ cứng đã hỏng không?
Phần mềm chỉ giúp khi lỗi là logic. Ổ hỏng cơ khí hoặc không nhận thì phần mềm không đọc được, và việc cố chạy có thể làm hỏng thêm. Trường hợp này cần thiết bị chuyên dụng và phòng sạch.
Bài viết liên quan
- Xóa nhầm file có khôi phục được không
- Format ổ cứng rồi có lấy lại dữ liệu được không
- Mất dữ liệu: những điều tuyệt đối không nên làm
- Cứu dữ liệu là gì? Khi nào cần dùng dịch vụ
- Cứu dữ liệu thẻ nhớ, USB, ổ cứng di động
