File History sao lưu tệp cá nhân ra ổ ngoài, System Restore đưa hệ thống về điểm khôi phục nhưng không bảo vệ tài liệu, ảnh hệ thống sao toàn bộ ổ, Windows Backup đồng bộ lên tài khoản Microsoft, Reset this PC cài lại hệ điều hành. Dùng riêng lẻ thì không công cụ nào là đủ.
Hai thứ cần bảo vệ: dữ liệu và hệ điều hành
Sự cố trên Windows có hai kiểu thiệt hại khác nhau. Một là hệ điều hành lỗi, máy không lên hoặc chạy sai nhưng dữ liệu còn. Hai là dữ liệu mất vì xóa nhầm, ổ hỏng hay mã độc mã hóa. Mỗi công cụ của Windows chủ yếu lo một trong hai, và nhầm lẫn giữa chúng là nguyên nhân phổ biến khiến người dùng tưởng đã sao lưu nhưng thực tế không.
Đặt các công cụ cạnh nhau
Bảng sau cho thấy mỗi công cụ bảo vệ gì.
| Công cụ | Bảo vệ gì | Không bảo vệ gì | Dùng khi |
|---|---|---|---|
| File History | Tệp trong thư mục cá nhân, lưu ra ổ ngoài hoặc ổ mạng | Hệ điều hành, ứng dụng đã cài | Muốn lấy lại phiên bản cũ của tài liệu |
| System Restore | Tệp hệ thống, registry, driver, ứng dụng ở thời điểm tạo điểm khôi phục | Tài liệu, ảnh cá nhân | Sau khi cài driver hoặc cập nhật gây lỗi |
| Ảnh hệ thống (system image) | Toàn bộ ổ đĩa hệ thống tại một thời điểm | Thay đổi sau thời điểm tạo ảnh | Cần dựng lại nguyên trạng máy sau hỏng ổ |
| Windows Backup (Windows 11) | Thư mục chọn lọc, cài đặt, danh sách ứng dụng, đồng bộ qua tài khoản Microsoft | Không thay thế bản sao lưu ngoại tuyến | Chuyển sang máy mới hoặc cài lại gọn |
| Reset this PC | Cài lại Windows, có thể giữ hoặc xóa tệp cá nhân | Ứng dụng cài thêm thường bị gỡ | Hệ điều hành lỗi nặng mà ổ vẫn tốt |
Cách phối hợp hợp lý cho máy dùng hằng ngày
- Giữ dữ liệu quan trọng ở nơi được sao lưu: bật File History hoặc Windows Backup, cộng thêm một bản copy ra ổ cứng ngoài.
- Bật bảo vệ hệ thống để Windows tạo điểm khôi phục tự động trước khi cài driver, cập nhật; bạn cũng có thể tạo thủ công trước thay đổi lớn.
- Tạo ổ khôi phục USB để vào môi trường khôi phục khi máy không vào được Windows.
- Với máy công việc quan trọng, tạo thêm ảnh hệ thống lúc máy đang ổn định, sau khi cài xong phần mềm cần thiết.
- Thử khôi phục một vài tệp để biết bản sao lưu dùng được.
Những điều dễ hiểu nhầm
- Đồng bộ không phải sao lưu: dịch vụ đồng bộ đám mây thường sao chép cả thao tác xóa và mã hóa do mã độc gây ra. Nên kết hợp với bản sao có lịch sử phiên bản hoặc ngoại tuyến.
- Điểm khôi phục nằm trên cùng ổ đĩa: ổ hỏng thì mất luôn điểm khôi phục.
- Ổ cứng ngoài cắm thường trực: nếu bị mã độc mã hóa thì bản sao lưu cũng có thể bị ảnh hưởng. Hãy xoay vòng hoặc rút ổ khi không sao lưu.
- Khóa mã hóa: nếu ổ dùng BitLocker, cần lưu khóa khôi phục ở nơi khác ngoài chính chiếc máy đó.
Khi tự xử lý không được
Gặp lỗi khởi động, màn hình xanh lặp lại hay cập nhật hỏng, nhiều trường hợp có thể xử lý bằng khôi phục hệ thống hoặc môi trường khôi phục, và phần lớn thao tác này có thể làm qua dịch vụ sửa máy tính từ xa nếu máy vẫn vào được mạng. Nếu máy không lên được, nghi ổ cứng hỏng hoặc có dấu hiệu mất dữ liệu, hãy ngừng ghi thêm lên ổ và nhờ kỹ thuật viên kiểm tra trước, thay vì cài lại ngay.
Với công ty, nên cài lại bằng phần mềm bản quyền có chứng từ và giữ sẵn bản cài đặt, khóa kích hoạt để khôi phục nhanh.
Trước khi chọn Reset this PC hay cài lại Windows, hãy chép dữ liệu quan trọng ra ổ khác nếu còn truy cập được. Tùy chọn giữ tệp cá nhân không phải lúc nào cũng thành công.
Cần tư vấn phần mềm bản quyền cho công ty? Kỹ thuật viên PCTech hỗ trợ tại TP.HCM.
Câu hỏi thường gặp
System Restore có lấy lại được file đã xóa không?
Thường không. System Restore khôi phục tệp hệ thống, registry, driver và ứng dụng về thời điểm của điểm khôi phục, chứ không phải công cụ sao lưu tài liệu cá nhân. Hãy dùng File History hoặc bản sao lưu riêng.
File History và Windows Backup khác nhau thế nào?
File History lưu phiên bản các tệp ra ổ ngoài hoặc ổ mạng. Windows Backup (Windows 11) đồng bộ thư mục, cài đặt và danh sách ứng dụng lên tài khoản Microsoft để chuyển sang máy mới thuận tiện.
Reset this PC có mất dữ liệu không?
Có hai chế độ: giữ tệp cá nhân hoặc xóa tất cả. Chế độ giữ tệp vẫn gỡ các ứng dụng đã cài, và không bảo đảm tuyệt đối, nên cần sao lưu dữ liệu quan trọng trước.
Bao lâu nên sao lưu một lần?
Tùy dữ liệu thay đổi nhanh hay chậm. Với dữ liệu công việc hằng ngày, nên tự động hóa theo ngày. Điều quan trọng là tuân theo nguyên tắc nhiều bản sao ở nhiều nơi và kiểm tra khôi phục định kỳ.
Bài viết liên quan
- Cách sao lưu dữ liệu 3-2-1
- Windows bản quyền là gì? Khác gì bản crack
- Màn hình xanh BSOD là gì? Các mã lỗi phổ biến
- Windows 11 yêu cầu cấu hình gì? TPM là gì
- Ransomware là gì? Cách xử lý khi bị mã hóa dữ liệu
