Có thể, tùy kiểu format. Quick format chỉ tạo lại cấu trúc hệ thống tập tin nên dữ liệu thường vẫn còn và có thể quét lại. Full format từ Windows Vista trở đi ghi số 0 lên vùng ổ, và trên SSD có TRIM, dữ liệu cũng bị xóa thật nên khả năng thấp.
Format thật sự làm gì với dữ liệu
Format là tạo lại hệ thống tập tin, tức bảng chỉ dẫn xem file nào nằm ở đâu. Với quick format, Windows chỉ viết lại bảng này và bỏ qua việc xóa nội dung từng vùng, nên dữ liệu cũ vẫn nằm trên ổ cho tới khi bị ghi đè. Ngược lại, full format sẽ xử lý toàn bộ vùng ổ, và theo tài liệu của Microsoft, từ Windows Vista trở đi quá trình này ghi số 0 lên vùng lưu trữ, nên dữ liệu cũ không còn.
Các tình huống và khả năng
Ba yếu tố quyết định kết quả: kiểu format, loại ổ và những gì ghi lên ổ sau đó.
| Tình huống | Khả năng | Giải thích |
|---|---|---|
| Quick format trên HDD, chưa ghi dữ liệu mới | Khá cao | Nội dung vẫn còn, cần dựng lại cấu trúc |
| Quick format, rồi cài Windows hoặc copy dữ liệu mới | Thấp đến một phần | Dữ liệu mới ghi đè lên dữ liệu cũ |
| Full format trên HDD | Rất thấp | Vùng ổ đã bị ghi số 0 |
| Format SSD có TRIM | Thấp | SSD dọn các khối không dùng |
| Format thẻ nhớ, USB bằng quick format | Khá cao | Không có TRIM, dữ liệu thường còn |
Việc cần làm ngay khi lỡ format
- Dừng ngay mọi thao tác trên ổ đó, không copy, không cài thêm, không format lại.
- Nếu đó là ổ chứa Windows, tắt máy; đừng để máy tiếp tục chạy và ghi nhật ký.
- Nhớ lại kiểu format (nhanh hay đầy đủ), hệ thống tập tin trước đó, và loại ổ.
- Dùng phần mềm khôi phục từ máy khác hoặc ổ khởi động riêng, lưu kết quả sang ổ khác.
- Nếu dữ liệu quan trọng, nhờ người có kinh nghiệm tạo ảnh ổ và làm việc trên ảnh.
Vì sao kết quả thường không trọn vẹn
- Tên file và cấu trúc thư mục thường mất, nên phần mềm chỉ tìm ra file theo định dạng (jpg, docx) với tên tự đặt.
- File lớn bị phân mảnh khó ghép đúng nguyên vẹn.
- Phần đã bị ghi đè không lấy lại được.
- Việc cài Windows mới lên cùng ổ ghi rất nhiều dữ liệu, ảnh hưởng lớn.
- Nếu ổ đã được mã hóa bằng BitLocker mà mất khóa khôi phục, dữ liệu sau format gần như không thể đọc.
- Đổi hệ thống tập tin khi format (ví dụ từ NTFS sang exFAT) làm phần mềm khó nhận ra cấu trúc cũ.
Format để bán hoặc bỏ máy thì sao
Chiều ngược lại cũng quan trọng: nếu bạn muốn xóa sạch để bán hoặc cho máy, quick format là không đủ vì người khác có thể khôi phục. Hãy dùng chế độ xóa an toàn của nhà sản xuất hoặc công cụ ghi đè nhiều lần với ổ cơ; với SSD nên dùng lệnh xóa an toàn của ổ. Với dữ liệu nhạy cảm, hủy vật lý ổ là cách chắc chắn nhất.
Khi nào nhờ chuyên gia
Với tài liệu kế toán, ảnh gia đình hoặc dữ liệu dự án không có bản sao, hãy ngừng dùng ổ và nhờ đơn vị cứu dữ liệu kiểm tra trước. Họ có thể cho biết nên kỳ vọng ở mức nào theo kiểu format và loại ổ cụ thể.
Nếu chưa chắc, hãy hỏi trước khi cài lại Windows lên ổ vừa lỡ format. Cài lại chỉ mất vài phút nhưng ghi đè lên đúng vùng dữ liệu bạn cần.
Đang mất dữ liệu quan trọng? Kỹ thuật viên PCTech hỗ trợ tại TP.HCM.
Câu hỏi thường gặp
Quick format và full format khác nhau thế nào?
Quick format tạo lại cấu trúc hệ thống tập tin và bỏ qua việc xóa nội dung, chạy nhanh. Full format xử lý toàn bộ vùng ổ, ghi số 0 theo Windows từ Vista, và có thể kiểm tra khối lỗi, nên chậm hơn.
Format nhầm ổ D, ổ C còn nguyên có sao không?
Ổ C vẫn chạy bình thường nhưng đừng lưu hay cài thêm gì vào ổ D. Ghi dữ liệu mới lên ổ bị format làm giảm cơ hội lấy lại. Hãy dùng phần mềm khôi phục và lưu kết quả sang ổ khác.
Format ổ SSD có lấy lại được không?
Khả năng thấp. SSD có TRIM nên các khối thuộc phân vùng đã format thường được dọn nhanh và đọc ra toàn số 0. Kết quả phụ thuộc loại SSD và thời gian. Càng chậm càng ít hy vọng.
Có cách nào lấy lại ảnh sau khi format thẻ nhớ máy ảnh không?
Thường có cơ hội tốt nếu bạn không chụp thêm. Thẻ nhớ không có TRIM, quick format chỉ làm mất bảng chỉ dẫn. Tháo thẻ ra, dùng đầu đọc thẻ và phần mềm khôi phục ảnh, lưu sang máy tính.
Bài viết liên quan
- Xóa nhầm file có khôi phục được không
- Mất dữ liệu: những điều tuyệt đối không nên làm
- Phần mềm khôi phục dữ liệu: dùng thế nào cho đúng
- SSD hỏng có cứu được dữ liệu không
- Cứu dữ liệu thẻ nhớ, USB, ổ cứng di động
