UPS (Uninterruptible Power Supply) là bộ lưu điện có ắc quy bên trong, cấp điện tạm thời khi điện lưới mất hoặc chập chờn. Để chọn công suất, cộng công suất thực (W) của các thiết bị cần giữ, chừa dư khoảng 20–30%, rồi đối chiếu với số W của UPS, không chỉ nhìn số VA in to trên hộp.
Mất điện 3 giây cũng đủ làm hỏng việc
Điện lưới ở nhiều khu vực thường có những lần chớp tắt rất ngắn hoặc sụt áp khi cả dãy nhà cùng bật máy lạnh. Máy tính để bàn sẽ tắt đột ngột, file đang ghi dở có thể hỏng, còn ổ cứng cơ có thể bị ảnh hưởng khi đầu đọc đang hoạt động. Router, switch và NAS khởi động lại cũng làm cả văn phòng mất mạng vài phút.
UPS đứng giữa ổ cắm tường và thiết bị. Nó lọc bớt nhiễu, giữ điện bằng ắc quy khi lưới có sự cố, và cho bạn thời gian lưu file rồi tắt máy đúng cách. Nó không được thiết kế để chạy máy hàng giờ; nếu cần chạy lâu hơn thì phải dùng máy phát hoặc bộ ắc quy ngoài chuyên dụng.
Ba kiểu UPS thường gặp
Cách phân loại phổ biến theo tiêu chuẩn IEC 62040-3 dựa trên việc điện lưới đi qua UPS như thế nào. Với nhu cầu văn phòng nhỏ, bạn chủ yếu gặp ba kiểu dưới đây.
| Kiểu | Cách hoạt động | Hợp với |
|---|---|---|
| Offline (standby) | Thiết bị chạy thẳng điện lưới, UPS chuyển sang ắc quy khi mất điện | PC gia đình, máy cần rẻ gọn |
| Line-interactive | Có bộ ổn áp tự động (AVR), chỉnh điện áp mà chưa cần dùng ắc quy | Văn phòng nhỏ, máy tính, router, switch |
| Online (chuyển đổi kép) | Điện luôn đi qua bộ nghịch lưu, đầu ra ổn định, không có thời gian chuyển | Máy chủ, thiết bị nhạy cảm, nơi điện yếu |
Đọc đúng VA và W
Trên hộp UPS thường ghi hai con số, ví dụ 1000VA và 600W. VA là công suất biểu kiến, còn W là công suất thực mà UPS cấp được cho tải. Quan hệ gần đúng là W = VA × hệ số công suất, và với UPS dân dụng hệ số này hay nằm quanh 0,6 đến 0,7; nhiều dòng văn phòng hiện đại ghi hệ số cao hơn. Số W mới là con số cần so với tải.
Tải tính bằng W có thể lấy từ nhãn nguồn của thiết bị hoặc đo bằng ổ cắm đo điện. Nhãn nguồn ghi mức tối đa, còn thực tế máy chạy thường thấp hơn nhiều.
Tính công suất cần mua theo từng bước
- Liệt kê thiết bị thật sự cần giữ khi mất điện: máy tính, màn hình, router, switch, NAS.
- Cộng công suất tiêu thụ thực tế (W) của chúng.
- Nhân thêm khoảng 1,3 để có dư địa cho đỉnh tải và để UPS không phải chạy sát giới hạn.
- Chọn UPS có công suất W bằng hoặc lớn hơn kết quả.
- Kiểm tra biểu đồ thời gian lưu điện của hãng: cùng một UPS, tải càng nhẹ thì chạy càng lâu.
Máy in laser và máy lạnh nên cắm riêng, không nối vào UPS cho máy tính vì dòng khởi động của chúng rất lớn.
Dùng và bảo dưỡng để ắc quy bền
- Ắc quy chì-axit kín khí thường dùng được vài năm; môi trường nóng ẩm làm tuổi thọ giảm nhanh, nên đặt UPS nơi thoáng, tránh sát tường nóng hoặc ánh nắng.
- Định kỳ rút điện lưới thử xem UPS có kêu và giữ tải đúng như mong đợi không.
- Cắm cáp USB hoặc cổng mạng giữa UPS và máy tính, cài phần mềm của hãng để máy tự tắt an toàn khi ắc quy sắp cạn.
- Thay ắc quy khi thời gian lưu điện giảm rõ rệt hoặc UPS báo lỗi pin, đừng chờ tới lúc hỏng hẳn.
Khi nào nên hỏi ý kiến kỹ thuật
Văn phòng có nhiều máy, tủ rack hoặc máy chủ nên tính UPS cùng lúc với thiết kế hệ thống chung, vì nguồn là nền móng của cả mạng doanh nghiệp: switch, router và NAS đều phải có đủ điện để tắt đúng quy trình. Nếu bạn chưa chắc về tải thực tế hay cách đấu nối, hãy nhờ kỹ thuật viên khảo sát trước khi mua.
Hãy đo tải thực tế rồi mới mua UPS. Nhiều người mua theo số VA lớn nhất, nhưng thứ quyết định là số W và thời gian chạy ở mức tải của chính bạn.
Cần thiết kế hoặc xử lý mạng cho văn phòng? Kỹ thuật viên PCTech hỗ trợ tại TP.HCM.
Câu hỏi thường gặp
UPS 1000VA chạy được bao nhiêu máy tính?
Tùy tải thực. Với UPS ghi khoảng 600W, một máy văn phòng thông thường cộng màn hình tiêu thụ chừng vài trăm W nên giữ được một đến hai bộ. Máy cấu hình mạnh có card đồ họa thì tải cao hơn nhiều, cần đo cụ thể.
Có nên cắm máy in vào UPS không?
Không nên với máy in laser, vì lúc sấy mực nó hút dòng rất lớn, dễ làm UPS quá tải. Máy in phun công suất nhỏ thì có thể, nhưng thường không cần giữ điện cho máy in khi mất điện.
UPS kêu bíp liên tục là sao?
Tiếng bíp thường báo đang chạy bằng ắc quy do mất điện, quá tải, hoặc ắc quy yếu. Xem đèn và màn hình báo lỗi theo sách hướng dẫn, giảm bớt thiết bị nếu quá tải, rồi lưu việc và tắt máy.
Bao lâu thì phải thay ắc quy UPS?
Ắc quy chì-axit kín khí thường dùng được khoảng ba đến năm năm trong điều kiện bình thường, nóng ẩm làm giảm tuổi thọ. Dấu hiệu cần thay là thời gian lưu điện ngắn đi hoặc UPS báo lỗi pin khi tự kiểm tra.
Bài viết liên quan
- Switch mạng là gì? Switch managed và unmanaged
- NAS là gì? Khi nào doanh nghiệp nên dùng
- Mạng nội bộ văn phòng: thiết kế cơ bản
- Tủ rack và patch panel là gì
- Camera IP và NVR là gì
