CPU (Central Processing Unit) là bộ xử lý trung tâm, nơi thực thi lệnh của phần mềm. Tên CPU gồm dòng sản phẩm, thế hệ, mã số và hậu tố; thông số cần xem gồm số nhân, số luồng, xung nhịp, bộ nhớ đệm, TDP và socket tương thích mainboard.
Bạn đang cầm gì trong tay khi mua một con CPU
CPU là con chip thực hiện các phép tính và điều phối công việc cho các linh kiện khác. Khi bạn mở file, chơi game hay duyệt web, mọi lệnh đều đi qua nó. Một CPU mạnh nhưng ghép với RAM chậm hoặc ổ cứng cũ vẫn khiến máy ì ạch, vì vậy CPU chỉ là một mắt xích, dù là mắt xích quan trọng.
Điều khó nhất với người mới là đọc tên. Hai hãng lớn là Intel và AMD đặt tên theo hai kiểu khác nhau.
Đọc tên CPU Intel
Lấy ví dụ Core i5-13600K:
- Core i5: phân khúc. i3, i5, i7, i9 tăng dần về cấu hình.
- 13: thế hệ, ở đây là thế hệ thứ 13 (với các đời từ thế hệ 10 trở về trước, thế hệ là các chữ số đầu của dãy bốn số, như i7-9700K là thế hệ 9).
- 600: mã SKU, số lớn hơn trong cùng thế hệ thường là bản mạnh hơn.
- K: hậu tố, ở đây là bản mở khóa hệ số nhân để ép xung.
Intel cũng đã giới thiệu cách đặt tên mới với thương hiệu Core Ultra, nên khi gặp tên lạ hãy tra trang thông số chính thức của hãng thay vì đoán.
Đọc tên CPU AMD Ryzen
Lấy ví dụ Ryzen 5 5600X: Ryzen 5 là phân khúc, chữ số đầu của dãy bốn số (5) cho biết dòng sản phẩm, hai số giữa (60) cho biết vị trí trong dòng, và X là hậu tố. Ryzen 7 7800X3D thuộc dòng 7000 và có bộ nhớ đệm xếp chồng 3D V-Cache, hữu ích cho game. Hậu tố G thường chỉ bản có đồ họa tích hợp mạnh hơn, còn hậu tố X chỉ bản ưu tiên xung nhịp cao. Với dòng laptop, cách đánh số có thêm quy ước riêng, nên cần đối chiếu bảng của AMD.
Các thông số thật sự đáng xem
Phần lớn thông số trên trang sản phẩm có thể tra tại Intel ARK hoặc trang thông số của AMD. Bảng dưới tóm tắt những mục ảnh hưởng nhiều nhất đến quyết định mua.
| Thông số | Ý nghĩa | Khi nào cần để ý |
|---|---|---|
| Số nhân / số luồng | Khả năng làm nhiều việc song song | Dựng video, render, máy ảo |
| Xung nhịp cơ bản và tối đa | Tốc độ xử lý mỗi nhân | Game, phần mềm đơn luồng |
| Bộ nhớ đệm (cache) | Vùng nhớ cực nhanh trong CPU | Game và tác vụ nhạy độ trễ |
| TDP | Mức tản nhiệt thiết kế, tính bằng W | Chọn tản nhiệt, nguồn |
| Socket | Loại chân cắm trên mainboard | Phải khớp mainboard |
| Đồ họa tích hợp | Có iGPU hay không | Máy không dùng card rời |
Chọn CPU và khi nào cần hỗ trợ
Hãy bắt đầu từ công việc cụ thể và ngân sách linh kiện đi kèm. Văn phòng và học tập chỉ cần dòng phổ thông; game nên ưu tiên xung nhịp tốt cùng card đồ họa phù hợp; dựng phim hay render cần nhiều nhân. Đừng quên kiểm tra socket và chipset của mainboard, vì mua CPU không khớp là lỗi tốn kém nhất. Cùng với CPU, bạn cũng cần cân nhắc tản nhiệt đi kèm: nhiều CPU phổ thông có sẵn quạt trong hộp, còn dòng mạnh thường bán riêng và cần mua tản nhiệt phù hợp. Hãy kiểm tra thêm phiên bản BIOS của mainboard để chắc chắn hỗ trợ đúng thế hệ CPU định mua.
Nếu máy báo nóng bất thường, tự khởi động lại hoặc không nhận CPU sau khi nâng cấp, hãy nhờ dịch vụ sửa máy tính kiểm tra BIOS, keo tản nhiệt và chân socket thay vì tự cạy hay ép CPU vào khe.
Khi tháo hay lắp CPU, tuyệt đối không dùng lực; chip khớp đúng chiều tam giác đánh dấu ở góc sẽ tự rơi vào socket nhẹ nhàng, ép mạnh là cách nhanh nhất làm cong chân.
Cần kiểm tra, thay hoặc nâng cấp linh kiện? Kỹ thuật viên PCTech hỗ trợ tại TP.HCM.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết máy mình dùng CPU gì?
Nhấn Ctrl + Shift + Esc để mở Task Manager, chọn tab Performance rồi mục CPU, tên và xung nhịp hiển thị ở góc trên bên phải. Hoặc vào Settings, mục System, About để xem phần Processor.
Chọn Intel hay AMD tốt hơn?
Không có hãng nào tốt hơn tuyệt đối. Mỗi thế hệ hai hãng thay phiên dẫn trước ở từng phân khúc. Hãy so sánh các model cụ thể cùng tầm theo nhu cầu của bạn, rồi xem mainboard và RAM đi kèm.
CPU nhiều nhân có luôn tốt hơn không?
Không. Nhiều nhân có lợi cho tác vụ chạy song song như render hay máy ảo. Với phần mềm chỉ dùng vài luồng, xung nhịp và kiến trúc nhân quan trọng hơn số nhân.
CPU cũ có lắp được lên mainboard mới không?
Chỉ khi cùng socket và chipset cùng BIOS hỗ trợ. Cùng socket vẫn có thể không chạy nếu BIOS chưa cập nhật, vì vậy cần xem danh sách CPU tương thích do hãng mainboard công bố.
Bài viết liên quan
- Nhân và luồng CPU là gì? Core và Thread khác nhau thế nào
- Socket CPU là gì? LGA1700, AM4, AM5 khác nhau gì
- TDP là gì? Công suất tản nhiệt của CPU
- Cache CPU là gì? L1, L2, L3 khác nhau thế nào
- Hậu tố CPU Intel K, F, KF, T là gì
