Phần mềm thiết kế của Adobe và Autodesk chủ yếu bán dạng thuê bao gắn với tài khoản từng người dùng, không phải mua đứt. Bản học tập chỉ dành cho học tập, không dùng cho dự án thương mại. Ngoài phần mềm, font, ảnh stock và plugin cũng có giấy phép riêng cần tuân thủ.
Thuê bao theo tài khoản, không theo cái máy
Với các phần mềm thiết kế phổ biến, nhà sản xuất đã chuyển sang mô hình thuê bao từ khá lâu. Điểm quan trọng với doanh nghiệp là giấy phép thường gắn với tài khoản người dùng (named user), không gắn với một máy cụ thể. Một nhân viên nghỉ việc thì phải thu hồi giấy phép và cấp lại cho người khác, chứ không chỉ cài lại phần mềm.
Ngoài ra, các gói dành cho tổ chức thường có bảng quản trị riêng để thêm, bớt người dùng và theo dõi việc sử dụng. Đây là công cụ nên dùng thay cho việc chia sẻ chung một tài khoản, vì chia sẻ tài khoản vừa có thể vi phạm điều khoản vừa làm mất khả năng kiểm soát.
Cá nhân, học tập và thương mại: ranh giới cần rõ
Giấy phép học tập (educational) có thể miễn phí hoặc rẻ hơn, nhưng điều kiện thường là người dùng thuộc cơ sở giáo dục và chỉ dùng cho học tập, nghiên cứu. Dùng bản học tập để nhận dự án thương mại là vi phạm điều khoản. Bản dùng thử cũng có thời hạn và không phải để làm việc lâu dài.
Quy tắc đơn giản: nếu công việc tạo ra doanh thu cho cá nhân hoặc công ty, hãy dùng giấy phép thương mại đúng gói.
Những thứ ngoài phần mềm cũng có giấy phép
- Font chữ: nhiều font chỉ miễn phí cho dùng cá nhân; dùng cho logo, bao bì hoặc quảng cáo cần giấy phép thương mại.
- Ảnh, video, mẫu thiết kế stock: mỗi nguồn quy định phạm vi sử dụng, số lượng bản in, quyền chỉnh sửa. Hãy lưu lại chứng từ mua.
- Plugin và hiệu ứng bên thứ ba: có giấy phép riêng, độc lập với giấy phép phần mềm chính.
- Mô hình 3D và thư viện vật liệu: tương tự, cần đọc điều khoản trước khi đưa vào sản phẩm giao khách.
Khi ngân sách chưa đủ: các lựa chọn hợp pháp
Dùng bản lậu không phải cách tiết kiệm thật sự, vì mang theo rủi ro mã độc, không cập nhật và rủi ro pháp lý cho cả người thiết kế lẫn chủ doanh nghiệp. Có những hướng khác:
- Phần mềm mã nguồn mở như Blender cho dựng hình 3D, GIMP hoặc Krita cho xử lý ảnh, Inkscape cho đồ họa vector. Blender dùng giấy phép GPL và cho phép dùng thương mại.
- Mua giấy phép cho đúng số người thật sự cần dùng thường xuyên, thay vì cấp tràn lan.
- Thuê theo tháng cho dự án ngắn hạn, hủy khi kết thúc.
Cần lưu ý định dạng tệp: chuyển sang phần mềm khác có thể làm mất một số tính năng hoặc lớp trong tệp gốc, nên hãy thử trên dự án nhỏ trước.
Quản lý giấy phép trong đội thiết kế
Công ty có nhiều người thiết kế nên giao một người phụ trách theo dõi danh sách người dùng, ngày gia hạn, và việc thu hồi khi có người nghỉ. Làm đều đặn thì việc tổng hợp phần mềm bản quyền cho cả công ty cũng đơn giản hơn nhiều, và khi cần chứng minh nguồn gốc phần mềm bạn có đầy đủ hóa đơn trong tay.
Hãy lưu trữ hóa đơn mua phần mềm, font và ảnh stock theo từng dự án. Khi khách hàng hỏi về nguồn gốc tài nguyên trong sản phẩm, đó là bằng chứng nhanh nhất để bạn trả lời.
Cần tư vấn phần mềm bản quyền cho công ty? Kỹ thuật viên PCTech hỗ trợ tại TP.HCM.
Câu hỏi thường gặp
Mua phần mềm Adobe hay Autodesk một lần có dùng vĩnh viễn được không?
Các sản phẩm này hiện chủ yếu bán dạng thuê bao. Ngừng gia hạn thì mất quyền dùng. Hãy xem trang điều khoản hiện hành của hãng để biết gói nào còn bán theo hình thức khác.
Có thể dùng bản học sinh sinh viên để nhận việc thuê không?
Không nên. Giấy phép học tập thường giới hạn trong mục đích học tập, nghiên cứu. Nhận dự án thương mại bằng bản này là vi phạm điều kiện sử dụng, kể cả khi phần mềm vẫn chạy bình thường.
Nhiều nhân viên dùng chung một tài khoản được không?
Thường không phù hợp. Giấy phép gắn với người dùng cụ thể, chia sẻ tài khoản có thể vi phạm điều khoản và làm mất khả năng kiểm soát. Hãy cấp tài khoản riêng cho từng người.
Font tải miễn phí trên mạng có dùng thương mại được không?
Chưa chắc. Nhiều font miễn phí chỉ cho dùng cá nhân. Hãy đọc tệp giấy phép đi kèm hoặc trang của tác giả, và chỉ dùng cho logo, bao bì khi giấy phép cho phép.
Bài viết liên quan
- Bản quyền phần mềm kế toán: cần biết gì
- Rủi ro khi dùng phần mềm crack trong doanh nghiệp
- Pháp luật Việt Nam về phần mềm vi phạm bản quyền
- Cách quản lý bản quyền phần mềm cho công ty
